प्राङ्गारिक मल (जीवामृत) र प्राङ्गारिक विषादी (वीजामृत)

Year: 2020
Authors: Sagar GC, Aastha Bhusal, Laxman Khatri
Download File
Download File
Description:
शून्य बजेट कृषि प्रणाली (Zero Budget Natural Farming System) एउटा यस्तो कृषि पद्धति हो, जसमा किसानको शून्य लगानी रहेको हुन्छ । अर्थात् किसानले यसलाई स्थानीय स्तरमा उपलव्ध स्रोत र साधनबाट उत्पादन गर्न सक्छन् (The Hindu, 2019) । यसका लागि आवश्यक पर्ने कुनै पनि सामग्री बाहिरबाट खरिद गरेर ल्याउनु पर्दैन । माटोमा बोट बि रुवालाई चाहिने सम्पूर्ण खाद्यतत्त्व यसको जराहरू फैलिएर रहेको क्षेत्रमा मात्र रहन्छ भन्ने कुरालाई आधार मानेर शून्य बजेट कृषिको परिकल्पना गरिएको हुन्छ । भारतीय कृषिवि द् सुभाष पालेकरले यो कृषि पद्धतिको विकास गरेको हुनाले यसलाई सुभाष पालेकर प्राकृतिक कृषि पनि भनिन्छ (Ganesan, 2013) । माटोमा भएका खाद्यतत्त्वहरू बिरुवाले सजिलै लिन नसक्ने सम्भावना हुन्छ । बि रुवाले आफ्नो वृद्धि तथा विकासको लागि १.५ देखि २.५ प्रतिशत मात्र खाद्यतत्त्वको लागि माटोमा निर्भ र रहन्छ भने बाँकी सम्पूर्ण आवश्यक तत्त्वहरू हावा, पानी र सौर्य उर्जा बाट प्राप्त गर्दछ । आवश्यक पर्ने १.५ देखि २ प्रतिशत खाद्यतत्त्वहरू बिरुवाले सजिलै लिन नसक्ने भएकाले उक्त समस्याको समाधानको लागि यस कृषि पद्दति अन्तर्गत विकास भएको जीवामृत र वीजामृतलाई शुन्य बजेट कृषिको मुटुको रुपमा लिइन्छ (Chore, 2016) । यिनि हरूले माटोमा सुक्ष्मजीवहरूको क्रियाकलापलाई बढाएर बिरुवालाई आवश्यक पर्ने पोषक तत्त्व प्राप्त गर्न मद्दत पुर्या उँदछन् ।

Related Publications